Cớ sao phong thì thấp?

Dễ nói nhờ mù mờ, khó chữa vì mông lung!

Cũng như hai tiếng nắng mưa khi nói chuyện thời tiết, hầu như khó tránh hai tiếng phong thấp khi bàn chuyện bệnh hoạn. Lắm khi nhờ cặp bài trùng phong thấp mà nhiều thầy thuốc tìm được lối thoát khi bí thế cờ chẩn đoán. Không xong thì gán hết cho phong thấp. Ngược lại, cũng vì còn lắm điểm mù mờ mà phong thấp là một phạm trù có thể dễ dàng gây nhiều tranh cãi.

Trước hết, phong thấp trong ngôn ngữ của y học dân gian là một định nghĩa quá tổng quát. Hễ bệnh nào nay đau chỗ này mai chạy chỗ kia như gió thổi tứ bề là phong. Hễ bệnh nào căng nặng sưng phù, gặp lúc trở trời càng nặng, là thấp. Phong thấp vì thế là chẩn đoán thường nghe nhiều khi gặp trường hợp đau nhức, phù nề, hay sưng tấy mà tìm hoài không ra nguyên nhân, hoặc chữa mãi mà không xong. Cứ như phong thấp là bệnh nan y, cứ như lỗi tại người bệnh không chịu tìm bệnh khác nhẹ hơn!

Với thầy thuốc ngành y học hiện đại cũng không khá gì hơn. Quan điểm về nhóm bệnh chứng gọi là phong thấp (rheumatism) cũng không kém phần phức tạp vì bao gồm nhiều thể dạng bệnh lý. Nếu tưởng bệnh chỉ khu trú ở hệ vận động thì lầm ngay vì bệnh có thể phát tán tại khớp, nhưng cũng có thể định vị ở phần mềm quanh khớp. Bệnh cũng không dậm chân tại chỗ, dù bấy nhiêu đã đủ khổ cho bệnh nhân. Phong thấp là bệnh nhiêu khê không chỉ trong lúc bệnh đang cấp tính mà nghiêm trọng hơn nhiều là do hậu quả. Bên cạnh dấu hiệu điển hình do nguyên nhân viêm tấy hay bội nhiễm như sưng, nóng, đỏ, đau, thương tổn trên bao khớp, sụn khớp, mặt khớp hay gân cơ, tùy theo mức độ trầm trọng và nếu không được điều trị kịp thời và đúng mức, là lý do dẫn đến nhiều di chứng nghiêm trọng như viêm quanh khớp, cứng khớp, thoái hóa khớp, hay thậm chí với nhiều thể dạng thoái hóa ác tính. Không chỉ có thế, phong thấp là bệnh có tầm tác hại rất xa, từ hậu quả trên tim mạch cho đến suy kiệt hệ miễn dịch. Chữa phong thấp mà chỉ cho thuốc giảm đau thì khỏi xem bói cũng biết chắc là bệnh nhân cần tái khám dài dài!

Càng văn minh càng… bệnh!

Theo thống kê của Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO), phong thấp rõ ràng là một trong các bệnh chứng mang tính thời đại vì không dưới 3% dân số, không phân biệt ở quốc gia đã phát triển hay còn lạc hậu, đang là nạn nhân của căn bệnh này. Trên thực tế, con số này không hoàn toàn chính xác vì tính trên số bệnh nhân đã được xác minh có yếu tố phong thấp (RF) trong máu, trong khi số người đã bệnh nhưng chưa được phát hiện chắc chắn đông hơn!

Tệ hơn nữa, kết quả thống kê của các hảng bảo hiểm y tế ở nhiều nước Âu Mỹ cho thấy đau khớp và chấn thương phần mềm từ nhiều chục năm nay vẫn là nguyên nhân hàng đầu khiến người bệnh phải tìm đến thầy thuốc. Vấn đề tất nhiên chưa dừng lại ở điểm tìm thầy vì đau. Phong thấp tuy là bệnh chứng ít khi phát tán cấp thời nhưng lại là nguyên nhân gây ảnh hưởng lâu dài trên nếp sinh hoạt và sức đề kháng của người bệnh, qua đó tiến trình đau yếu dai dẳng và liệu pháp tốn kém là gánh nặng cho người bệnh về mặt kinh tế lẫn xã hội.

Bác Sĩ Lương Lễ Hoàng